بديع الزمان فروزانفر

مقدمهء مؤلف 11

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

ب - جواهر الاسرار و زواهر الانوار تأليف كمال الدّين حسين بن حسن خوارزمى ( متوفّى 840 ) از شاگردان و مريدان خواجه ابو الوفاء خوارزمى از بزرگان متصوّفه ( متوفّى روز جمعه چهارم رجب 835 ) كه بپيروى پير خويش عشقى گرم و سوزان به آثار مولانا داشته است . وى نخست بر مثنوى شرحى منظوم ببحر متقارب سروده و آن را « كنوز الحقائق فى رموز الدّقائق » ناميده و باز به خواهش دوستان و مريدانش شرح مورد بحث را بنام ظهير الدّين ابراهيم سلطان ، فرزند شاهرخ و نوهء تيمور گوركان مدّتى پيش از سال 833 آغاز كرده و شرح دفتر اوّل را با تمام رسانيده و پس از فترت و تأخير بسيار در سال مذكور تمام دفتر دوم و دفتر سوم را شرح كرده و ظاهراً بشرح بقيّهء مثنوى توفيق نيافته است . مصنّف اين كتاب پيش از آغاز شرح مثنوى ، ده مقدّمه در ذكر احوال مشايخ طريقت و بيان اصطلاحات صوفيان و قسمتى از اصول و مبانى عرفان و تصوّف ترتيب داده كه بسيار مفيد است بخصوص مقدّمهء نخستين كه متضمّن بيان احوال مشايخ تصوّف است و آغاز مىشود از حضرت امير مؤمنان على بن ابى طالب صَلَواتُ اللَّه وَ سَلامُهُ عَلَيْهِ وَ عَلى آلِهِ كه صوفيان سند خرقه و سلسلهء فقر را بطرق متعدّد بدان حضرت منتهى مىشمارند ( هر چند خالى از بحث و اشكال نيست ) و پايان مىپذيرد بشرح حال مولانا جلال الدّين محمّد كه مثنوى او مورد بحث است و نيز مقدّمهء دوم كه در تعريف و شرح مصطلحات صوفيان است اهميّتى بسزا دارد و براى شناسايى مقامات رجال اين طايفه و فهم مصطلحات آنها يكى از منابع سرشار و داراى اهميّت فراوان است . اين شرح بسال 1312 هجرى قمرى در لكناهو بطبع رسيده و يك نسخهء خطّى از آن نزد اين ضعيف موجود است . ج - اسرار الغيوب ، تأليف خواجه ايّوب از صوفيان هوشمند و نكته دان